Wyobraź sobie książkę, która sama siebie cenzuruje. Strona po stronie, słowo po słowie, zdanie po zdaniu – czarne prostokąty połykają tekst jak niewidzialna ręka, która wymazuje prawdę z pamięci świata. To nie science fiction – to Zakazana książka, picture book dla dzieci od 9 lat, który z odwagą i precyzją chirurga rozcina jeden z najważniejszych problemów współczesności: cenzurę i prawo do wolności słowa.
W czasach, gdy listy zakazanych książek w szkolnych bibliotekach znów się wydłużają, gdy algorytmy decydują, co można powiedzieć, a co należy ukryć, Zakazana książka trafia do rąk czytelników w idealnym momencie. To nie jest kolejny ładny obrazkowy album dla dzieci. To literacki mołotow koktajl opakowany w twardą obwolutę – i właśnie dlatego jest tak niezbędny.
O autorach – mistrzowie, którzy nie boją się niewygodnych pytań
Jonah Winter to postać, która w światowej literaturze dziecięcej zajmuje miejsce szczególne – i zasłużone. Autor ponad 40 nagradzanych książek dla dzieci i młodzieży od lat konsekwentnie podejmuje tematy, przed którymi wielu twórców się wzdryga: sprawiedliwość społeczna, nonkonformizm, prawa obywatelskie, wolność słowa. W jego dorobku znajdziemy tytuły poświęcone Ruthie Bader Ginsburg, dzieciom Thomasa Jeffersona czy historii bomby atomowej – książki, które otrzymywały gwiazdkowe recenzje w “New York Times” i zdobywały najbardziej prestiżowe nagrody literackie. Zakazana książka to kolejny dowód, że Winter nie pisze po to, by być grzecznym – pisze po to, by budzić.
Gary Kelley to ilustrator o statusie legendy. Jego prace zdobyły 27 złotych i srebrnych medali przyznawanych przez Society of Illustrators w Nowym Jorku, a sam artysta trafił do tamtejszego Hall of Fame. Pracowały z nim najważniejsze magazyny świata – od “Time” przez “Rolling Stone” aż po “The New Yorker”. Zilustrował klasyki literatury takie jak Legenda o Śpiącym Jeźdźcu czy Makbet. W “Zakazanej książce” Kelley pokazuje pełnię swojego warsztatu – tworzy wizualne środowisko tak gęste od napięcia, że czytelnicy czują ciężar cenzury fizycznie, na własnej skórze.
Polski przekład przygotował Tomasz Zymer. Polska premiera miała miejsce 18 marca 2026 roku nakładem Wydawnictwa No Bell.
Książka, która sama jest ofiarą
“Zakazana książka” to 24-stronicowy picture book o twardej oprawie z obwolutą, skierowany do czytelników od 9 roku życia. Jej fabuła – jeśli można to tak nazwać – jest równocześnie prosta i genialna w swojej przenikliwości. Oto historia książki, która istnieje. Była sobie kiedyś książka – o pewnych tematach, o pewnych ludziach, o pewnych prawdach. Ale te prawdy ktoś uznał za niebezpieczne.
Pierwszym krokiem jest redakcja. Określone słowa zostają zamazane – widzimy to na stronach prezentowanych czytelnikom: czarne prostokąty między zdaniami, luki tam, gdzie powinny być idee, dziury w miejscu argumentów. Następnie zamazywanie się rozszerza – coraz więcej tekstu znika pod czarnym tuszem, aż w końcu zostaje tylko szkielet zdań, pozbawiony treści i sensu. Ostatecznie książka zostaje usunięta z biblioteki całkowicie.
Genialność narracyjna Wintera polega na tym, że tekst książki sam podlega cenzurze w czasie rzeczywistym – czytając, obserwujemy jak słowa znikają ze stron. Dopiski w nawiasach – “Treści zostały usunięte”, “Nie zezwalano na użycie tych słów”, “Te treści zostały usunięte z pewnych powodów” – pełnią funkcję ironicznego komentarza: pozornie wyjaśniają, a w istocie jaskrawo demaskują absurd cenzury. Czy zakazana książka jest na końcu tylko strzępkiem rozkładającym się na wysypisku śmieci? Odpowiedź Winter pozostawia czytelnikowi.
Po co nam ta książka dzisiaj?
“Zakazana książka” to jeden z tych tytułów, które są potrzebne nie pomimo swojej niewygodności, lecz właśnie dzięki niej. W świecie, w którym indeksy książek zakazanych w szkolnych bibliotekach USA biją kolejne rekordy, w którym rządy i korporacje w coraz bardziej wyrafinowany sposób zarządzają informacją, ta niepozorna książeczka zadaje pytania o fundamentalne prawa człowieka: prawo do czytania, myślenia i mówienia.
Jej przesłanie jest wielopoziomowe. Na poziomie podstawowym – dla dzieci – to historia o tym, że słowa mają moc i że właśnie dlatego ktoś zawsze będzie chciał je kontrolować. Na poziomie głębokim – dla rodziców czytających razem z dziećmi – to zapytanie o naszą własną rolę: czy jesteśmy biernymi obserwatorami procesu zamazywania, czy może tym oburzonym bibliotekarzem ze stron książki, który sprzeciwia się cenzurze?
Wydawca słusznie rekomenduje “Zakazaną książkę” jako punkt wyjścia do rozmów w domu i w szkole na temat wolności słowa. Znakomicie nadaje się również do zajęć bibliotecznych, lekcji języka polskiego czy godzin wychowawczych. To książka, która nie daje gotowych odpowiedzi – i właśnie dlatego jest tak cenna.
Warstwa graficzna i wydanie – Ilustracje, które milczą głośniej niż słowa
Gary Kelley tworzy w “Zakazanej książce” ilustracje o charakterze ekspresjonistycznym – geometryczne, przytłumione w barwach, gęste od nastrojowego mroku. Krytycy z “Publishers Weekly” trafnie zauważyli, że cieniste tonacje i kredowe, pyliste faktury jego prac nadają dziełu niepokojący charakter, idealnie współgrający z tonem zagrożenia budowanym przez tekst Wintera. To nie są ilustracje dekoracyjne – to pełnoprawny nośnik treści.
Kelley przedstawia emocje wszystkich uczestników dramatu: czytelników, cenzorów, oburzonych bibliotekarzy, dociekliwych uczniów. Jego obrazy nie tłumaczą tekstu – one go pogłębiają, dodając wymiar, którego słowa (a raczej ich brak) nie mogą wyrazić. Gestykulujące postaci, dramatyczne światłocienie, przestrzenne kompozycje – wszystko to tworzy jeden z najwyżej ocenianych artystycznie picture booków ostatnich lat.
Polskie wydanie Wydawnictwa No Bell prezentuje się znakomicie. Twarda oprawa z elegancką obwolutą, staranny druk, papier o odpowiedniej gramaturze – książka jest fizycznie pięknym przedmiotem, co w przypadku tytułu o wartości słowa i książki jako takiej nabiera dodatkowego, symbolicznego wymiaru. Format i objętość (24 strony) mogą na pierwszy rzut oka wydawać się skromne, ale każda strona jest przemyślana aż do ostatniego detalu.
Obowiązkowa lektura dla każdej rodziny
Zakazana książka Jonaha Wintera i Gary’ego Kelleya to jedna z najważniejszych książek dziecięcych, jaka ukazała się w Polsce w 2026 roku. Jest odważna bez bycia dydaktyczną, prowokacyjna bez bycia agresywną, i – co najważniejsze – skuteczna. Wywołuje rozmowy, które są potrzebne: o cenzurze, o władzy, o prawie do informacji, o tym co się dzieje gdy wolność słowa i myślenia zostaje zagrożona.
To książka, którą będzie chciało się czytać wielokrotnie – i za każdym razem można w niej odkryć coś nowego. Dla rodziców to doskonałe narzędzie do rozmów z dziećmi o świecie. Dla nauczycieli – gotowy materiał do pracy w klasie. Dla wszystkich – przypomnienie, że słowa są cenne i że ich strażnikami jesteśmy my sami.
„To czas rzeźbi je na twarzy” – o zmarszczkach, życiu i przemijaniu w „Basi i zegarku”
Książka o kosmosie dla dzieci – “Kosmos i jego tajemnice”
Radość z różnorodności i kształtowanie postawy otwartości, czyli “Wszystko o różnorodności”
“Woda” – wielkoformatowy i popularnonaukowy album o wodzie – recenzja
“Cuda w ciele. Opowieści 5 minut przed snem” – odkryj magiczne cuda ukryte w naszym ciele, a twoje dziecko pokocha naukę
“Kefir w Kairze” Michała Rusinka – “nie przewodnik” po miastach świata
“Dzikie i domowe. Jak człowiek udomowił zwierzęta” – ujarzmianie dzikiej natury – recenzja
8 sposobów, by nauka angielskiego dla dzieci w domu była skuteczna — nasze inspiracje i sprawdzone metody
Serie książek dla dzieci — top lista ponad 100 serii
“Nić Ariadny. Mity i labirynty”, czyli mitologia grecka zaklęta w labiryntach
“Zwierzęta w godłach” – wędrówka przez historię po tropach godłowych stworzeń – recenzja
“Cała prawda o starych ludziach” – recenzja
“Anatomicum. Muzeum Anatomii” – wyprawa badawcza w głąb ludzkiego ciała
Iwona Chmielewska “Kłopot” i “Moc kłopotów. Wytwórnik” – o tym, jak kłopot staje się szansą
“Gabinet dinozaurów”, czyli edukacyjny album z innowacyjnymi trójwarstwowymi ilustracjami
