Mózg dziecka: mowa i empatia to dwie różne umiejętności - Przystanek Rodzinka - blog parentingowy o dzieciach okiem logopedki

Zastanawiałaś się kiedyś, dlaczego Twoje dziecko potrafi już pięknie opowiadać o swoich zabawkach, a jednocześnie nie zauważa, że płaczesz? Albo odwrotnie – maluch wyczuwa Twój smutek, ale nie umie go nazwać? Przez lata naukowcy spierali się, czy mowa i empatia wyrastają z tego samego “poletka” w umyśle. Najnowsze badania rzucają na to zupełnie nowe światło.

Okazuje się, że nasz mózg od samego początku ma osobną “instalację” do mówienia i osobną do rozumienia innych. To nie są umiejętności, które rozwijają się jedna z drugiej. To dwa równoległe tory, które dopiero z wiekiem uczą się ze sobą współpracować.

Dwa osobne światy w jednej głowie

Zespół badaczy z Ohio State University pod kierunkiem dr Zeynep Saygin postanowił raz na zawsze rozstrzygnąć ten spór. Użyli do tego rezonansu magnetycznego (fMRI), żeby zajrzeć do głów dzieci w wieku od 3 do 9 lat. I to, co zobaczyli, było zaskakująco proste.

Oba te wyrafinowane systemy mieszczą się w płacie skroniowym górnym (to okolice skroni). Ale jest jeden haczyk: język ma swoją siedzibę w lewej półkuli, a teoria umysłu (czyli zdolność do odczytywania intencji i uczuć innych) – w prawej. To geograficzne rozdzielenie jest widoczne już u trzylatków. Żadnego nakładania się, żadnego “bałaganu”.

Pamiętam Marysię, która przyszła do mnie do gabinetu mając niecałe 4 lata. Mówiła niewiele, głównie pojedyncze sylaby. Rodzice byli przerażeni, że “coś jest nie tak” z jej rozwojem. A tymczasem Zosia była mistrzynią w odczytywaniu nastrojów. Kiedy mama była smutna, Zosia podchodziła i kładła jej głowę na kolanach. Jej empatia działała doskonale, mimo że mowa była opóźniona.

Dziś wiemy, że to nie przypadek – te dwa systemy po prostu rozwijają się niezależnie.

Jak naukowcy to sprawdzili?

Badacze nie opierali się tylko na domysłach. Dali dzieciom do słuchania zdania, a potem puszczali im niemy filmik. W filmiku bohater szukał zabawki w pudełku, nie wiedząc, że ktoś ją przeniósł. Żeby zrozumieć, dlaczego postać jest zdziwiona, mózg musi “wejść w jej buty” – to właśnie teoria umysłu.

Wynik? Obszary mózgu, które zapalały się przy słuchaniu zdań, były zupełnie inne niż te, które reagowały na filmik. To dowód na to, że mózg dziecka nie jest “plasteliną”, która dopiero z czasem się specjalizuje. On od razu ma gotowe, wyspecjalizowane obwody.

Co więcej, naukowcy zbadali też “odpoczywający” mózg – czyli to, jak te obszary łączą się z resztą mózgu, gdy dziecko nic konkretnego nie robi. Okazało się, że każdy z tych systemów ma swój unikalny “odcisk palca” – wzór połączeń, który jest charakterystyczny tylko dla niego. I ten wzór nie zmienia się wraz z wiekiem. Jest stabilny od 3. do 9. roku życia.

Co to oznacza dla Ciebie i Twojego dziecka?

Nie panikuj, gdy dziecko późno mówi

Jeśli Twój maluch jest “późnym mówcą”, nie oznacza to automatycznie, że będzie miał problemy z empatią. Opóźnienie w jednym obszarze nie musi oznaczać opóźnienia w drugim. To dwie różne “dyski twarde” w mózgu. Oczywiście, zawsze warto skonsultować się z logopedą, żeby wykluczyć inne problemy, ale samo opóźnienie mowy nie jest wyrokiem na rozwój społeczny dziecka.

Ucz dziecko łączenia tych umiejętności

Co ciekawe, u dorosłych te dwa systemy zaczynają ze sobą więcej rozmawiać. Dopiero z wiekiem uczymy się używać mowy i empatii jednocześnie – na przykład, żeby kogoś pocieszyć lub przekonać. To umiejętność, którą warto ćwiczyć. Kiedy widzisz, że dziecko jest smutne, nie pytaj tylko “co się stało?”. Zapytaj też: “Jak myślisz, dlaczego Kasia płacze?”. To zmusza mózg do połączenia języka z teorią umysłu.

Nie wymagaj zbyt wiele od małego dziecka

Skoro te systemy są osobne, nie oczekuj, że trzylatek będzie jednocześnie pięknie opowiadał historię i wczuwał się w emocje bohatera. To dla niego jak żonglowanie dwoma piłkami, gdy dopiero uczy się łapać jedną. Daj mu czas. Najpierw dziecko uczy się jednej umiejętności, potem drugiej, a dopiero później – łączenia ich.

W gabinecie często widzę rodziców, którzy martwią się, że ich 4-latek nie potrafi powiedzieć “przepraszam” z przekonaniem. A on po prostu nie umie jeszcze połączyć słowa z emocją. To przyjdzie z czasem. Najpierw nauczmy dziecko rozpoznawać, co czuje, a dopiero potem – jak to nazwać.

To badanie daje nam, rodzicom, ogromny spokój. Nie musimy wybierać między rozwojem mowy a rozwojem empatii. Mózg dziecka jest mądrze zaprojektowany – obie te umiejętności mają swoje miejsce i swój czas. Naszym zadaniem jest tylko dać im przestrzeń, żeby mogły rozkwitnąć.

Źródło