9 nawyków, które zdradzają, że dziecko może mieć kłopoty w szkole - Przystanek Rodzinka - blog parentingowy o dzieciach okiem logopedki

Twoje dziecko rzuca zabawką, gdy puzzle nie chcą wejść? Albo milknie na widok książeczki? Zanim pomyślisz, że to „złośliwość” albo że „z tego wyrośnie”, przyjrzyj się temu bliżej. W swojej pracy z dziećmi i jako mama dwóch synów widzę, że pewne zachowania, które na pierwszy rzut oka wydają się błahe, mogą być sygnałem ostrzegawczym. Oto dziewięć nawyków, które po latach obserwacji i badań naukowych wiążą się z ryzykiem późniejszych trudności w nauce i kontaktach z rówieśnikami.

Jak rozpoznać trudności w przedszkolu – 9 sygnałów ostrzegawczych

Gdy wszystko idzie nie tak – jak dziecko radzi sobie z porażką?
Uwaga i samodzielność – czy dziecko potrafi skupić się bez pomocy?
Język to klucz – mowa a przyszłe czytanie
Relacje z rówieśnikami – unikanie czy wycofanie?
Elastyczność – rutyna jest dobra, ale sztywność przeszkadza

Gdy wszystko idzie nie tak – jak dziecko radzi sobie z porażką?

Każdy maluch czasem się złości, gdy coś nie wychodzi. Ale wzór, który powinien zaniepokoić, to moment, w którym dziecko natychmiast się wycofuje, wpada w histerię lub całkowicie rezygnuje. Nie potrafi ani na chwilę przystanąć, spróbować inaczej albo poprosić o pomoc. Dziecko, które nie potrafi wrócić do zabawy po kłótni, potrzebuje wsparcia w nauce naprawiania relacji. Podobnie jest z konfliktami między rówieśnikami – to naturalne, że dzieci się kłócą. Ale jeśli po sprzeczce maluch obraża się na cały dzień, nie umie się dogadać i wciąż eskalować napięcie, to może oznaczać, że brakuje mu umiejętności społecznego „naprawiania”. W dłuższej perspektywie takie dzieci kumulują negatywne doświadczenia, co nakręca spiralę trudności.

Uwaga i samodzielność – czy dziecko potrafi skupić się bez pomocy?

W przedszkolu wszyscy wiemy, że pięciolatek nie usiedzi godzinami w bezruchu. To zupełnie normalne. Inaczej wygląda sytuacja, gdy dziecko nie jest w stanie zająć się żadną zabawką dłużej niż minutę bez dorosłego, który je naprowadza. Kręci się, zerka na wszystkich i wszystko, ale nie ma własnego planu działania. Jeśli maluch wymaga stałego nadzoru przy każdym zadaniu, to sygnał do obserwacji. Wiąże się to z tzw. funkcjami wykonawczymi – umiejętnością planowania, pamiętania poleceń i przechodzenia między zadaniami. Na szczęście jest to jeden z tych obszarów, które można skutecznie trenować już od najmłodszych lat, na przykład poprzez zabawy z prostymi zasadami lub wspólne układanie planu dnia.

Język to klucz – mowa a przyszłe czytanie

Jako logopedka zwracam szczególną uwagę na trzy rzeczy: świadomość fonologiczną, zasób słów i zainteresowanie książkami. Świadomość fonologiczna to umiejętność zabawy dźwiękami – rymowania, dzielenia wyrazów na sylaby, zauważania, że „kot” i „kąt” brzmią podobnie. To dla mnie jeden z najsilniejszych wskaźników przyszłego sukcesu w czytaniu. Słabe wyczucie rymów i głosek w słowach to jeden z najsilniejszych predyktorów trudności w czytaniu. Równie ważne jest słownictwo: jeśli pięciolatek mówi pojedynczymi słowami lub gestami, a nie potrafi opowiedzieć, co robił rano, to znak, że potrzebuje wsparcia. Ograniczony język utrudnia nie tylko naukę, ale też radzenie sobie z emocjami – dzieci, które nie potrafią nazwać swojego gniewu czy smutku, częściej wybuchają. I wreszcie – stosunek do książek. Jeśli maluch nigdy sam nie sięga po obrazkową książeczkę, nie pyta „co tu jest napisane” i nie wykazuje ciekawości wobec tekstu, warto to zmieniać stopniowo, ale systematycznie.

Relacje z rówieśnikami – unikanie czy wycofanie?

Wiele dzieci jest z natury nieśmiałych, to nie problem. Zaniepokoić powinno nas, gdy dziecko przez tygodnie lub miesiące konsekwentnie unika grupy, nie podejmuje prób kontaktu, a na widok innych dzieci wyraźnie się denerwuje – nie tylko wstydzi, ale dosłownie cierpi. Dziecko, które przez tygodnie nie podejmuje prób kontaktu z rówieśnikami, może zmagać się z lękiem. W takich sytuacjach często rodzice stawiają na domowe ćwiczenia akademickie – czytanie, liczenie – a to błąd. Badania pokazują, że to właśnie umiejętność poruszania się w grupie, negocjowania i współpracy mocniej rokuje na przyszłość niż wczesna nauka liter. Dlatego zamiast siedzieć nad książką, lepiej zaprosić kolegę na wspólną zabawę i pomóc dziecku przejść przez pierwsze, trudne chwile.

Elastyczność – rutyna jest dobra, ale sztywność przeszkadza

Dzieci kochają przewidywalność, to im daje poczucie bezpieczeństwa. Gorzej, gdy każda najmniejsza zmiana – inna pani w przedszkolu, przestawione krzesełka, awaryjny obiad w stołówce – wywołuje u malucha ogromny stres, z którego nie potrafi wyjść. Jeśli najmniejsza zmiana planu wywołuje silny stres, warto przyjrzeć się bliżej. Taka sztywność często kryje pod sobą lęk lub trudności w samoregulacji. A przecież szkoła to codzienne, małe zaskoczenia – odwołana lekcja, alarm przeciwpożarowy, nowy uczeń. Im wcześniej pomożemy dziecku oswajać się z nieprzewidywalnością, tym łatwiej poradzi sobie w kolejnych klasach.

Żaden z tych dziewięciu nawyków sam w sobie nie jest wyrokiem. Widziałam dzieci, które miały kilka z tych trudności, a po odpowiednim wsparciu świetnie radziły sobie w szkole. Chodzi o coś innego – o wczesne zauważenie i działanie, zanim schematy się utrwalą. Celem nie jest panikowanie, tylko szybsze i mądrzejsze reagowanie. Przyjrzyj się swojemu przedszkolakowi, porozmawiaj z wychowawcą, a jeśli coś cię niepokoi – skonsultuj się z logopedą lub psychologiem dziecięcym. W tym wieku mamy największą szansę, by pomóc.

Źródło