Skąd się bierze lęk przed matematyką i jak mu zapobiec? - Przystanek Rodzinka - blog parentingowy o dzieciach okiem logopedki

Wiele dzieci, a nawet dorosłych, odczuwa niepokój na samą myśl o zadaniu matematycznym. To zjawisko, zwane lękiem przed matematyką, to coś więcej niż zwykła niechęć do przedmiotu. To specyficzny stan napięcia, który może faktycznie utrudniać myślenie i rozwiązywanie problemów, tworząc błędne koło: stres pogarsza wyniki, a słabe wyniki potęgują stres. Na szczęście, rozumiejąc źródła tego lęku, możemy skutecznie pomóc dzieciom budować zdrowszą relację z królową nauk.

Co naprawdę stoi za lękiem przed matematyką?

Wpływ otoczenia i przekonań

Lęk matematyczny nie bierze się znikąd. Badania wskazują, że ma on charakter wielowymiarowy i kształtuje się pod wpływem czynników indywidualnych, relacyjnych i kulturowych. Na poziomie osobistym kluczowe są przekonania dziecka na temat własnych umiejętności. Maluch, który wierzy, że „matematyka to coś dla supermózgów” lub że „ja po prostu do tego nie mam głowy”, szybko traci motywację do wysiłku. To poczucie niskiej skuteczności często jest ważniejsze niż rzeczywiste zdolności.

Biologiczne podłoże stresu

Co ciekawe, wysoki lęk matematyczny wiąże się z obserwowalnymi zmianami w aktywności mózgu, szczególnie w obszarach odpowiedzialnych za przetwarzanie negatywnych emocji, takich jak ciało migdałowate. W sytuacji stresowej, np. podczas klasówki, te rejony mózgu mogą „przejmować” zasoby poznawcze, utrudniając dostęp do pamięci roboczej, która jest niezbędna do skomplikowanych obliczeń. Dziecko dosłownie „blokuje się” ze stresu.

Pułapka unikania

Naturalną reakcją na lęk jest unikanie źródła dyskomfortu. Dziecko, które boi się matematyki, będzie odkładało odrabianie zadań, mniej angażowało się na lekcji, a w przyszłości może nawet rezygnować z wyboru klas lub kierunków studiów związanych z naukami ścisłymi (STEM). To unikanie pozbawia je jednak kluczowych doświadczeń i praktyki, przez co różnica w umiejętnościach w stosunku do rówieśników może się pogłębiać.

Rola rodziców i nauczycieli: pomoc czy przeszkoda?

Nieświadome przekazywanie niepokoju

Jednym z najsilniejszych czynników ryzyka jest lęk matematyczny u samych rodziców i nauczycieli. Gdy mama lub tata mówią: „Ja też nigdy nie byłem dobry z matmy” lub wyraźnie denerwują się przy odrabianiu zadań domowych, dziecko chłonię tę postawę. Badania potwierdzają, że lęk rodziców może wpływać na osiągnięcia dzieci, zwłaszcza gdy towarzyszy mu nadmiernie kontrolujące zaangażowanie w naukę, pełne napięcia i presji.

Waga domowego środowiska matematycznego

Na szczęście rodzice mają też ogromną moc pozytywnego wpływu. Kluczowe jest tworzenie bogatego w matematykę środowiska domowego (home numeracy environment). Nie chodzi o przymusowe rozwiązywanie zadań, lecz o naturalne wplatanie matematyki w codzienne aktywności:

Wspólne gotowanie (odmierzanie składników, podział porcji).
Gry planszowe z kostką i liczeniem pól.
Rozmowy o czasie, pieniądzach, porównywanie wielkości przedmiotów.
Czytanie książek, które wplotą w fabułę zagadnienia związane z liczbami.

Najlepsze gry karciane i gry planszowe dla dzieci – lista 30 gier

Postawa nauczyciela i klimat w klasie

Nauczyciel, który sam odczuwa niepokój związany z matematyką, może nieświadomie przekazywać negatywne nastawienie, szczególnie dziewczynkom. Z drugiej strony, nauczyciel wspierający, który akceptuje błędy jako część procesu uczenia się i koncentruje się na zrozumieniu, a nie tylko na szybkiej, poprawnej odpowiedzi, może znacząco obniżyć poziom lęku w całej klasie.

Jak budować odporność na matematyczny stres?

Kształtowanie nastawienia na rozwój

Zamiast chwalić dziecko za bycie „mądrym” czy „uzdolnionym matematycznie”, warto doceniać wysiłek, strategię i wytrwałość. To buduje tzw. nastawienie na rozwój (growth mindset) – przekonanie, że umiejętności można rozwijać poprzez pracę. Można mówić: „Widzę, że próbowałeś różnych sposobów, aż w końcu ci się udało!”, zamiast „Jesteś geniuszem z matmy!”.

Redukcja presji i przestrzeń na błędy

Stwórz bezpieczną atmosferę, w której pomyłka nie jest katastrofą, a cenną informacją. Podczas odrabiania lekcji warto skupić się na procesie myślowym: „Opowiedz mi, jak do tego doszedłeś”. Pomocne bywa też uprzednie nazwanie emocji: „Widzę, że to zadanie cię denerwuje. To normalne. Może na początek spróbujemy rozwiązać tylko jeden podpunkt?”.

Wykorzystanie gier i technik relaksacyjnych

Nauka przez zabawę skutecznie obniża napięcie. Gry logiczne, łamigłówki, a nawet odpowiednio dobrane aplikacje edukacyjne mogą pomóc w automatyzacji podstawowych działań (np. tabliczki mnożenia) bez stresu związanego z oceną. W przypadku silnego lęku przed sprawdzianem można wypróbować proste techniki, jak krótkie ćwiczenia oddechowe przed rozpoczęciem pracy.

Top 10 – kreatywne książki do nauki matematyki dla dzieci, czyli jak nasze dzieci pokochały matematykę

Lęk przed matematyką to wyzwanie, ale nie wyrok. Jego pokonanie wymaga przede wszystkim zmiany perspektywy: z koncentracji na natychmiastowym wyniku na celebrowanie procesu uczenia się i ciekawości świata liczb. Jako rodzice i opiekunowie naszym najważniejszym zadaniem nie jest wychowanie małego geniusza, ale osoby, która nie boi się wyzwań, potrafi myśleć logicznie i ma odwagę szukać rozwiązań – zarówno w matematyce, jak i w życiu.

Źródło